رشد ۳۴ درصدی صادرات ایران به قطر؛ تراز تجاری به نفع تهران مثبت شد

به گزارش روزنامه خوب، جدیدترین داده‌های تجاری حاکی از آن است که روابط بازرگانی ایران و قطر در سال ۱۴۰۴ وارد فاز جدیدی از تعادل شده است؛ به‌گونه‌ای که رشد صادرات غیرنفتی ایران هم‌زمان با افت واردات، منجر به ثبت مازاد تجاری به نفع تهران شده است.

بر اساس آمار رسمی، در ۱۰ ماهه سال جاری حدود ۵۸۰ هزار تن کالا به ارزش بیش از ۱۲۲ میلیون دلار از ایران به قطر صادر شده است؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال ۱۴۰۳ معادل ۴۳۲ هزار تن به ارزش ۱۱۳ میلیون دلار بود.

این مقایسه نشان می‌دهد صادرات ایران به قطر از نظر وزنی ۳۴ درصد و از نظر ارزشی نزدیک به ۸ درصد رشد داشته است. فاصله میان رشد وزنی و ارزشی بیانگر آن است که سهم قابل توجهی از افزایش صادرات مربوط به کالاهای با ارزش افزوده متوسط یا پایین بوده، اما از منظر تثبیت بازار و حفظ سهم تجاری، روندی مثبت ارزیابی می‌شود. بررسی ترکیب اقلام صادراتی نشان می‌دهد محصولات کشاورزی، صنایع غذایی و مصالح ساختمانی همچنان محور اصلی تجارت ایران با قطر را تشکیل می‌دهند.

در بخش کشاورزی و غذایی، محصولاتی نظیر تخم‌مرغ، گوجه‌فرنگی، هندوانه، خشکبار و شیر خشک صنعتی سهم قابل توجهی از صادرات غیرنفتی ایران به قطر را به خود اختصاص داده‌اند. نزدیکی جغرافیایی و دسترسی دریایی مناسب، مزیت رقابتی مهمی برای صادرات محصولات تازه و فسادپذیر ایرانی ایجاد کرده است.

در حوزه مصالح ساختمانی نیز اقلامی مانند سیمان، کلینکر، سنگ‌های ساختمانی و کفپوش‌ها بخش مهمی از ارزش صادرات را شامل می‌شوند. با توجه به تداوم پروژه‌های عمرانی و توسعه‌ای در قطر، این بخش همچنان ظرفیت افزایش سهم بازار را دارد. علاوه بر این، برخی اقلام معدنی و نیمه‌صنعتی نیز در سبد صادراتی دیده می‌شود که نشان‌دهنده تنوع نسبی صادرات، هرچند با تمرکز بر کالاهای با فناوری پایین و متوسط است.

در مقابل رشد صادرات، واردات ایران از قطر روندی کاهشی داشته است. طی ۱۰ ماهه ۱۴۰۴ حدود ۱۰۱ هزار تن کالا به ارزش تقریبی ۱۱۱ میلیون دلار از قطر وارد ایران شده؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۱۴۵ هزار تن به ارزش ۱۷۵ میلیون دلار بود.

به این ترتیب واردات از نظر وزنی حدود ۳۰ درصد و از نظر ارزشی حدود ۳۷ درصد کاهش یافته است. افت بیشتر ارزش واردات نسبت به وزن، نشان می‌دهد کالاهای با ارزش بالاتر سهم بیشتری از کاهش را تشکیل داده‌اند.

اقلام وارداتی عمدتاً شامل مواد اولیه صنعتی، خوراک دام و طیور، تجهیزات و قطعات صنعتی و برخی مواد شیمیایی بوده است. در بسیاری از موارد، قطر نقش واسطه تجاری را ایفا کرده و بخشی از کالاها در اصل تولید کشورهای ثالث بوده‌اند. یکی از مهم‌ترین تحولات در روابط اقتصادی دو کشور، تغییر جهت تراز تجاری است. در ۱۰ ماهه ۱۴۰۴ مازاد تجاری ایران در مبادله با قطر حدود ۱۱ میلیون دلار برآورد می‌شود؛ در حالی که در مدت مشابه سال قبل، تراز تجاری حدود ۶۲ میلیون دلار به زیان ایران ثبت شده بود.

این تغییر، حاصل رشد صادرات غیرنفتی ایران به قطر و کاهش واردات از این کشور است و می‌تواند موقعیت ایران را در مذاکرات و همکاری‌های اقتصادی دوجانبه تقویت کند.

بخش مهمی از مبادلات ایران و قطر به‌صورت غیرمستقیم و از طریق کشورهای ثالث انجام می‌شود. کشورهایی مانند امارات متحده عربی و عمان در این مسیر نقش واسطه دارند.

اقلامی نظیر شمش فولاد و قیر از جمله کالاهایی هستند که از این مسیرها مبادله می‌شوند. برآوردها نشان می‌دهد حجم این تجارت غیرمستقیم حدود ۲۰۰ میلیون دلار است؛ ظرفیتی که در صورت تقویت خطوط حمل‌ونقل مستقیم و تسهیل مبادلات بانکی، می‌تواند به افزایش رسمی حجم تجارت دوجانبه منجر شود. آمارهای ۱۰ ماهه ۱۴۰۴ نشان می‌دهد صادرات ایران به قطر در مسیر صعودی قرار گرفته و هم‌زمان با افت واردات، تراز تجاری دو کشور به نفع ایران مثبت شده است.

با این حال، تداوم این روند نیازمند توسعه صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالاتر، تنوع‌بخشی به سبد صادراتی، بهبود زیرساخت‌های لجستیکی و تقویت سازوکارهای مالی و بانکی است؛ عواملی که می‌توانند سطح همکاری‌های اقتصادی ایران و قطر را در سال‌های آینده به شکل پایدار ارتقا دهند.